Daar zit je dan opeens ’s morgens tegen zeven in het Engelse Weston, een uurtje van de boot en een klein uurtje boven London de nieuwsbrief te schrijven met een kop slappe Engelse instantkoffie voor je neus. Van dat kan je beter in Italië zitten.
Of ik weer mee wilde gaan “voor de gezelligheid” werd er gevraagd. De reis ernaartoe ging gladjes al moest Ingrid, de lieftallige Stena Lady, van StenaLine wel even gebeld worden dat we de strenge limiet van drie kwartier voor vertrek niet gingen halen. Tien minuutjes later, kan dat? Ja, we zaten te drollen. John let overal op, ziet alles. Kijk daar die piepers eens goed staan, en die tarwe daar, als een biljartlaken. Kijk, dat is typisch een gevalletje van een slechte structuur in de grond. Onvoorstelbaar waar John allemaal op let maar een stuk of drie van die grote blauwe borden met Zoeterwoude, waar Jelena op de Carpool op ons stond te wachten…’Was dat hem niet’ merkte hij nog wel op, en vervolgens moesten we 16 kilometer omrijden terwijl het schema al aan de krappe kant was.
Ja, we zijn weer met hetzelfde clubje als een maandje terug in Frankrijk. Johanna, John, Jelena en ik. Dit keer zijn we op weg naar Groundswell, een ‘gathering’ van mensen die allemaal ideeën hebben over hoe het beter kan met de grond, Ground-swell of Grounds-well. Helemaal in het straatje van mijn reisgenoten.
Eerlijk gezegd vind ik het zelf ook razend interessant. Niet zozeer om gedetailleerd in te zoemen hoe het beter kan met minder chemie en kunstmest, nee gewoon voor het algemene beeld of om aan te voelen hoe het leeft onder de agrariërs. Dat was werkelijk een zeer positieve verrassing, een enorm festival met honderden exposanten en ruim 10.000 bezoekers van heinde en verre waarvan het overgrote deel akkerbouwer of boer was. En het accent lag volgens mij ook niet helemaal op volledige biologische teelt, het ging er vooral om de vraag ‘hoe kan het beter’. Nagenoeg alle agrariërs weten dat de weg waar de meesten nu nog op zitten eindig is en willen zo veel mogelijk kennis op doen over hoe het beter en anders kan. Om van die kennis wat mee te pikken zit je op Groudswell goed. Fantastisch wat je daar allemaal kan zien en kan leren.
Tulipa Dream Touch
Hier en daar ook een beetje zweverig, wat ik ook wel weer leuk vind, maar voor het overgrote deel veel voorbeelden, informatie en lezingen hoe de grond kan verbeterd kan worden. Interessante lezingen van mensen die grote stukken arme verdorde grond weer om wisten te toveren tot een oase van plantengroei maar ook verhalen van agrariërs die zonder schaamte in geuren en kleuren over hun mislukkingen vertelden. Natuurlijk ook met een goede uitleg van de oorzaak van het probleem. ‘Nu weer vol goede moed op naar de volgende mislukking’ wist een van de sprekers met een grote glimlach en typische Britse galgenhumor te vertellen, bewonderenswaardig hoeveel er wordt gepionierd.
Ook veel over insecten, dat is ook zo’n dingetje die insecten. De meeste lezers zullen ervan gruwelen maar bij Groundswell zijn de meeste bezoekers dol op insecten. Hele lezingen werden er over gegeven, sterk vergroot op de beeldschermen, geen plaatjes waar je trek van krijgt, schurkt soms tegen horror aan. De luis was toch wel de hoofdpersoon. Alleen in het Verenigd Koninkrijk hebben ze al meer dan 600 verschillende luizen. Een stuk of 30 van die luizen zijn ze liever kwijt dan rijk maar de rest doet geen vlieg kwaad en worden door de mens niet achternagezeten en hebben een luizenleventje. De brutalere luizen kunnen wat lastig en met velen zijn en zien we liever niet. Maar er zijn ook vele andere insecten die deze lastige luizen heel graag zien, ze zijn een lekkernij. Maar wat doet de hedendaagse agrariër, de akkerbouwer, de bollenboer… ze maaien de slootkanten, snoeien de heggen en de bomen, maaien het onkruid kortom alles moet er zo netjes mogelijk uitzien. Laten daar nou net al die insecten zitten die dol zijn op de luis, haar ei of op allebei. Ook wel iets voor u als tuinier om over na te denken, moet het allemaal strak en netjes? Tuurlijk, het gras blijven we maaien maar moeten altijd alle bladeren en takjes opgeruimd worden, zonder erover na te denken pleuren we alles maar met de koffieprut en theezakjes in de groene bak. Zijn er geen plekjes in de tuin waar het neergegooid kan worden om zodoende een thuis te worden voor allemaal kleine beestjes waarvan er vast wel een paar het blad, wol, zwarte bonen, dop of schildluis als lekkernij zien. Nog beter, dat hoopje kan uitgroeien tot composthoop waar straks de tuinaarde van af komt voor een lekker voedzaam winterdek.
Al deze insecten kan je zien, al moet ik eerlijk zeggen dat het wel wat minder wordt. Nee het wordt niet minder met de insecten, bril is plus anderhalf en als die niet op mijn neus staat zie ik minder insecten. Maar als je de insecten opzijschuift en dieper inzoomt op het bodemleven kom je ontelbare organismen tegen die je zelfs met plus achtentachtig niet kunt zien. In een handje goede tuingrond zitten geen duizenden, geen honderdduizenden nee, volgens Jelena wel miljoenen levensvormen. Wat zijn dat dan allemaal voor levensvormen vraagt u zich natuurlijk af. Dat deed ik ook dus ik vroeg het Jelena, zij is tenslotte bodemmicrobioom specialist. Gedurende een goed glas wijn wist ze mij een verhaal te vertellen die mijn oren deden klapperen van verbazing. Enorme hoeveelheden levende barreltjes onder de grond, ik kan het nog steeds amper bevatten. De kleinste zijn de bacteriën en de schimmels, heel belangrijk want die brengen de structuur in de grond. Scheiden een soort van slijm af waardoor poriën ontstaan wat goed is voor de waterhuishouding en ruimte geeft aan de wortels en haarwortels van de planten. De planten scheiden op hun beurt weer een soort suiker af wat zeer lekker gevonden wordt door de schimmels en de bacteriën waardoor ze als een soort van kleding om de wortels groeien. Ze knuffelen de plantenwortels wat de plantjes heerlijk vinden. Waarom vinden die planten dat zo lekker dan, al dat geknuffel. Nu krijgt het verhaal een wat meer lugubere wending, niet zo erg dat het ongeschikt wordt voor jonge lezers maar toch. Er zijn ook amoebes en protisten in de grond, heel veel zelfs. En die eten bacteriën, heel veel bacteriën, met gemak 10.000 op een dag. Bordje goed vol scheppen en smullen maar. Als u zich dan voorstelt dat er in 1 gram gezonde grond 50.000 van die gulzige protisten kunnen zitten kan je uitrekenen dat er op 1 dag een kudde van zo’n 500.000.000 bacteriën met smaak opgepeuzeld worden. Maar dan ben je toch zo al je bacteriën kwijt zou je denken. Niet helemaal want de bacterie kan onder goede omstandigheden ieder 20 minuten verdubbelen in aantal. Volgens de rekenkundige onder ons betekent dit dat 1 enkele bacterie in nog geen 8 uur tijd uit kan groeien tot 1.000.000 bacteriën. Als je dat hoort ben je bijna blij dat er van die protisten zijn om de kudde een beetje in bedwang te houden.
Maar wat is het leuke van dit verhaal, de bacterie bevat een beetje stikstof en de protist houdt niet zo van die stikstof dus die poept driekwart van die stikstof weer uit. En herinnert u zich dat plantworteltje nog wat een beetje suiker afscheidde om de bacterie te plezieren waardoor de bacterie het plantworteltje ging knuffelen. Precies, dat plantenworteltje doet dat niet voor niets, ze wil die stikstof ervoor terug hebben. En Jelena ging maar verder, er zijn ook nog grotere roofdieren, de aaltjes ook wel nematoden genoemd. Gulzige ieniemienie wormpjes die naar hartenlust bacteriën en protisten verorberen. Deze aaltjes worden op hun beurt ook weer opgepeuzeld door schimmels die aan hun takjes een lusje hebben die, als een aaltje door het lusje kruipt, het aaltje wurgen en vervolgens het aaltje weer verteren, een soort van vleesetende schimmels. En ja, ook onder de grond wordt er waar er veel gegeten wordt ook veelvuldig gepoept. Allemaal lekkers voor de plantenworteltjes en door al dat gekrioel onder de grond komt er zuurstof en ruimte om het regenwater vast te houden. Het was wel grappig om naar Jelena te luisteren, tijdens het vertellen werd ze enthousiaster en enthousiaster en ik heb het idee dat er nog veel en veel meer in de grond gebeurt waar wij geen, en Jelena wel, weet van heeft.
En aan het einde van het verhaal de voetnoot dat ons huidige voedsel, en ook de mooie bloembolletjes voor overgrote deel geteeld wordt op land wat al een paar generaties lang bewerkt wordt met chemie en kunstmest en vervolgens ook nog eens ieder jaar wordt geploegd. Zowel chemie als kunstmest als ploegen werken een rijk bodemleven niet in de hand. Op heel veel akkers is het bodemleven er belabberd aan toe en hebben we chemie en kunstmest nodig om de gewassen redelijk te laten groeien. Wat is het mooi om te zien dat er mensen als Jelena, en vele andere bezoekers en exposanten op Groundswell, zijn die het op een andere manier gaan doen waardoor er veel minder chemie nodig is. Ze proberen de balans weer terug te brengen in de grond waardoor de planten weerbaar worden en ziekten en plagen, met hulp van een rijk bodemleven, zelf weer de baas kunnen zijn. Met haar bedrijf Living Soils helpt en adviseert Jelena bloembollenkwekers om op een meer duurzame manier te telen. Ze maakt compost met een rijk bodemleven waar vervolgens een soort van thee van getrokken wordt waar al dat goede bodemleven is zit. Vervolgens wordt de thee over het land of over het gewas gesproeid wordt waardoor er meer bodemleven en bodemactiviteit komt waar de planten profijt van hebben. Afgelopen jaar hebben wij ook deze ‘Living Soils’ thee over onze Narcissen gesproeid. De Narcissen zijn inmiddels gerooid en eerlijk is eerlijk, ze hebben er zelden zo mooi en goed gegroeid uitgezien. Volgend jaar doen we het weer, op zeker.
Tijd om te stoppen, weer even te enthousiast geweest…
Oeps, helemaal de commerciële noot vergeten, de schoorsteen moet wel blijven roken. “De tuin voorziet ons van het ultieme gevoel van comfort”… plant een bolletje.
Tot volgende week,
Niets zo charmant als een spreuk aan de wand.
Met vriendelijke groeten,
Carlos van der Veek
PS: Volgt u ons al op Facebook en/of Instagram? Mijn collega’s delen daar de mooiste foto’s, filmpjes en nieuwtjes.
